ALS چیست؟ بررسی کامل علائم، درمان و زندگی با بیماری لو گهریگ”
بیماری ALS (اسکلروز جانبی آمیوتروفیک) چیست؟
ALS یا اسکلروز جانبی آمیوتروفیک یک بیماری نادر و پیشروندهی دستگاه عصبی است که سلولهای عصبی حرکتی (نورونهای حرکتی) را در مغز و نخاع تحت تأثیر قرار میدهد. این نورونها مسئول کنترل حرکت عضلات ارادی بدن هستند. با آسیب دیدن این سلولها، فرد به تدریج توانایی حرکت، صحبت کردن، بلعیدن و در مراحل پیشرفته حتی تنفس را از دست میدهد.
این بیماری به نام بیماری لو گهریگ نیز شناخته میشود؛ نامی که از روی یک بازیکن بیسبال مشهور آمریکایی گرفته شده است که به ALS مبتلا شد.
علائم بیماری ALS
علائم بیماری ALS به مرور زمان ظاهر میشوند و در ابتدا ممکن است خفیف باشند. از مهمترین علائم این بیماری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ضعف عضلانی – معمولاً در دستها یا پاها آغاز میشود.
- گرفتگی یا پرشهای عضلانی (فاسیکولاسیونها)
- اختلال در تکلم – گفتار فرد نامفهوم یا بریده میشود.
- مشکل در بلع غذا و مایعات
- سختی در حرکت دادن اندامها
- کاهش وزن غیرعمدی
- اختلال در تنفس – در مراحل پیشرفته، ماهیچههای تنفسی نیز تحت تأثیر قرار میگیرند.
علت ابتلا به ALS
علت دقیق بروز ALS هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما عوامل زیر در بروز آن نقش دارند:
- ژنتیک: حدود ۵ تا ۱۰ درصد موارد به صورت ارثی منتقل میشوند.
- اختلال در پروتئینها و تجمع آنها در سلولهای عصبی
- عوامل محیطی مانند تماس طولانیمدت با مواد سمی یا فلزات سنگین
- استرس اکسیداتیو و التهاب عصبی
- سن و جنسیت: بیشتر در افراد بین ۴۰ تا ۷۰ سال دیده میشود و احتمال بروز در مردان کمی بیشتر است.
نحوه پیشرفت بیماری ALS
ALS به صورت تدریجی پیشرفت میکند. در ابتدا تنها یک اندام تحت تأثیر قرار میگیرد، اما با گذشت زمان به اندامهای دیگر نیز گسترش مییابد. بیشتر مبتلایان در طول ۳ تا ۵ سال پس از شروع علائم، دچار ناتوانی شدید یا مشکلات تنفسی میشوند. البته برخی بیماران بیش از ۱۰ سال با این بیماری زندگی میکنند.
نمونه معروف، استیون هاوکینگ فیزیکدان مشهور بود که بیش از ۵۰ سال با ALS زندگی کرد.
روشهای تشخیص ALS
برای تشخیص ALS، پزشکان از ترکیب چند آزمایش و روش استفاده میکنند:
- نوار عصب و عضله (EMG و NCV)
- تصویربرداری MRI برای بررسی سایر بیماریها
- آزمایش خون و مایع نخاعی
- بررسی علائم بالینی و معاینه عصبی
درمان بیماری ALS
در حال حاضر درمان قطعی برای ALS وجود ندارد، اما روشهای مختلفی برای کند کردن روند بیماری و بهبود کیفیت زندگی وجود دارد:
۱. داروها
- ریلوزول (Riluzole) – طول عمر بیماران را چند ماه افزایش میدهد.
- ادراوون (Edaravone) – از آسیب اکسیداتیو به سلولهای عصبی جلوگیری میکند.
۲. توانبخشی
- فیزیوتراپی برای جلوگیری از خشکی و ضعف بیشتر عضلات
- گفتاردرمانی برای بهبود توانایی تکلم و بلع
- کاردرمانی برای کمک به انجام کارهای روزمره
۳. حمایتهای تنفسی
در مراحل پیشرفته، استفاده از دستگاه کمکتنفسی ضروری میشود.
۴. تغذیه مناسب
رژیم غذایی پرکالری و پرپروتئین میتواند از کاهش وزن جلوگیری کند. گاهی نیاز به استفاده از لوله تغذیه (PEG) وجود دارد.
زندگی با ALS
زندگی با ALS بسیار چالشبرانگیز است. بیماران نیاز به حمایت خانواده، دوستان و تیم پزشکی دارند. استفاده از وسایل کمکی مانند صندلی چرخدار برقی، نرمافزارهای تولید گفتار و تجهیزات کمکتنفسی میتواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد. حمایت روحی و روانی نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه اضطراب و افسردگی در بیماران ALS شایع است.
تحقیقات و امید به درمان
در سالهای اخیر تحقیقات گستردهای روی ژندرمانی، سلولهای بنیادی و داروهای جدید برای درمان ALS در حال انجام است. هرچند هنوز درمان قطعی پیدا نشده، اما پیشرفتهای علمی امید زیادی برای آینده ایجاد کرده است.
جمعبندی
بیماری ALS یک اختلال عصبی پیشرونده و نادر است که سلولهای حرکتی را تخریب میکند. این بیماری به تدریج توانایی حرکت، تکلم و تنفس را کاهش میدهد. اگرچه درمان قطعی وجود ندارد، اما با دارو، توانبخشی و حمایتهای پزشکی میتوان روند بیماری را کندتر کرد و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید.